श्री रामकृष्ण परमहंस — बंगाल के 19वीं-सदी-संत। काली-भक्त। दक्षिणेश्वर-काली-मन्दिर के पुजारी। स्वामी विवेकानन्द के गुरु।
1836-1886। सब-धर्म एक-सत्य की ओर। हिन्दू-मुस्लिम-ईसाई सब साधना की।
✦ जीवन-संक्षेप
जन्म: 18 फरवरी 1836, कमारपुकुर (बंगाल)।
मूल-नाम: गदाधर चट्टोपाध्याय।
पिता: खुदीराम। माँ: चन्द्रमणि।
7 आयु: समाधि-अनुभव।
20 आयु: दक्षिणेश्वर-पुजारी।
सारदा-देवी से विवाह (8 आयु में, ब्रह्मचर्य रखा)।
तोतापुरी से अद्वैत-दीक्षा।
कैंसर से देहत्याग: 16 अगस्त 1886।
✦ सब-धर्म-साधना
तान्त्रिक-साधना (भैरवी ब्राह्मणी)।
वैष्णव-भक्ति।
अद्वैत (तोतापुरी)।
सूफी-इस्लाम।
ईसाई।
सब में ईश्वर-दर्शन।
"जतो मत, ततो पथ" (जितने मत, उतने मार्ग)।
✦ मुख्य-शिक्षाएँ
ईश्वर-दर्शन सम्भव।
भक्ति श्रेष्ठ-मार्ग।
काम-कांचन त्याग।
गुरु-कृपा अनिवार्य।
धर्म-समभाव।
सेवा-नर-नारायण।
दर्शन-भोजन के लिए नहीं।
✦ विरासत
विवेकानन्द ने रामकृष्ण-मिशन-स्थापित (1897)।
देश-विदेश में 200+ केन्द्र।
बेलूड़-मठ: मुख्यालय।
रामकृष्ण-कथामृत (महेन्द्र गुप्त-लिखित): वार्तालाप।
दक्षिणेश्वर-मन्दिर: तीर्थ।
कथामृत 5-खण्ड हिन्दी-अनुवाद उपलब्ध।
📚स्रोत एवं सन्दर्भ-ग्रन्थ
इस लेख की सामग्री निम्नलिखित शास्त्रीय एवं आधुनिक प्रामाणिक स्रोतों से सत्यापित है। पाठक मूल-स्रोतों से स्वतन्त्र-सत्यापन कर सकते हैं।
- ▪सूर्य सिद्धान्त — शास्त्रीय संस्कृत खगोलशास्त्र ग्रन्थ (~5वीं सदी ईसवी)
- ▪बृहत् पाराशर होरा शास्त्र — महर्षि पराशर रचित वैदिक ज्योतिष का मूल-ग्रन्थ
- ▪मुहूर्त चिन्तामणि — राम दैवज्ञ रचित (16वीं सदी), मुहूर्त-शास्त्र का मानक-ग्रन्थ
- ▪Astronomical Algorithms — Jean Meeus (Willmann-Bell, 1998); इस साइट के सभी खगोलीय गणनाओं का आधार
- ▪लाहिरी अयनांश — भारतीय कैलेण्डर सुधार समिति (1955) द्वारा अंगीकृत मानक सायन-निरयण रूपान्तरण
✦ अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
दक्षिणेश्वर कहाँ?▼
कोलकाता से 16 किमी। हुगली-तट पर। काली-मन्दिर + रामकृष्ण-कक्ष।
सारदा-देवी की भूमिका?▼
रामकृष्ण की पत्नी और शक्ति। उनके बाद माँ-संत। रामकृष्ण-मिशन में मातृ-स्वरूप पूजी।
🔗सम्बन्धित विषय
सूचना: यह सामग्री शैक्षिक एवं सांस्कृतिक सन्दर्भ हेतु प्रकाशित है। व्यक्तिगत धार्मिक/ज्योतिषीय निर्णयों के लिए कृपया योग्य पंडित अथवा ज्योतिषी से परामर्श लें।