परमहंस योगानन्द — 20वीं सदी के विश्व-प्रसिद्ध-योगी। "योगी की आत्म-कथा" के लेखक। पश्चिम में योग-क्रिया का प्रचार।
1893-1952। बाबाजी → लाहिड़ी महाशय → युक्तेश्वर गिरि → योगानन्द — गुरु-परम्परा।
✦ जीवन-संक्षेप
जन्म: 5 जनवरी 1893, गोरखपुर।
मूल-नाम: मुकुन्द लाल घोष।
गुरु: स्वामी श्री युक्तेश्वर गिरि।
1920: अमेरिका-यात्रा।
सेल्फ-रियलाइज़ेशन-फेलोशिप (SRF) स्थापना।
दान/भिक्षा से जीवन।
7 मार्च 1952 महासमाधि।
मृत्यु-पश्चात 20 दिन शरीर-अक्षत (फ़ॉरेस्ट लॉन-प्रमाणित)।
✦ योग-क्रिया-विधि
प्राण-शक्ति-विज्ञान।
मेरुदण्ड-केन्द्रित।
42 क्रिया = 1 वर्ष-नैतिक-विकास।
दैनिक-अभ्यास 30-90 मिनट।
SRF दीक्षा-अनिवार्य।
गुरु-शिष्य-परम्परा।
✦ मुख्य-पुस्तक: योगी की आत्म-कथा
1946 प्रकाशित।
100+ भाषाओं में।
40 लाख+ प्रति।
"100 आध्यात्मिक-पुस्तकों में सबसे प्रभावशाली"।
चमत्कारी-संत-कथाएँ।
स्टीव जॉब्स ने अपने अन्तिम-संस्कार में बाँटी।
पश्चिम में योग-क्रान्ति।
✦ विश्व-प्रभाव
लॉस-एन्जेलेस: SRF मुख्यालय।
मन्दिर: कैलिफोर्निया, मेक्सिको।
भारत: रांची-योगदा-सत्संग-सोसायटी (YSS)।
बाबाजी-कथा से क्रिया-योग का पुनरुद्धार।
योग-दूत भारत-पश्चिम-सेतु।
📚स्रोत एवं सन्दर्भ-ग्रन्थ
इस लेख की सामग्री निम्नलिखित शास्त्रीय एवं आधुनिक प्रामाणिक स्रोतों से सत्यापित है। पाठक मूल-स्रोतों से स्वतन्त्र-सत्यापन कर सकते हैं।
- ▪सूर्य सिद्धान्त — शास्त्रीय संस्कृत खगोलशास्त्र ग्रन्थ (~5वीं सदी ईसवी)
- ▪बृहत् पाराशर होरा शास्त्र — महर्षि पराशर रचित वैदिक ज्योतिष का मूल-ग्रन्थ
- ▪मुहूर्त चिन्तामणि — राम दैवज्ञ रचित (16वीं सदी), मुहूर्त-शास्त्र का मानक-ग्रन्थ
- ▪Astronomical Algorithms — Jean Meeus (Willmann-Bell, 1998); इस साइट के सभी खगोलीय गणनाओं का आधार
- ▪लाहिरी अयनांश — भारतीय कैलेण्डर सुधार समिति (1955) द्वारा अंगीकृत मानक सायन-निरयण रूपान्तरण
✦ अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
क्रिया-योग कैसे सीखें?▼
SRF/YSS दीक्षा अनिवार्य। 1-वर्ष पाठ्यक्रम। www.yogananda.org। ₹0 — दान-आधारित।
योगानन्द-समाधि कहाँ?▼
फ़ॉरेस्ट लॉन मेमोरियल पार्क, कैलिफोर्निया। दर्शन-योग्य। YSS-रांची में स्मारक।
🔗सम्बन्धित विषय
सूचना: यह सामग्री शैक्षिक एवं सांस्कृतिक सन्दर्भ हेतु प्रकाशित है। व्यक्तिगत धार्मिक/ज्योतिषीय निर्णयों के लिए कृपया योग्य पंडित अथवा ज्योतिषी से परामर्श लें।